ดารันเก้น (Darangen)
ดารันเก้น เป็นมหากาพย์ของชาว มาราเนา (Maranao) ชนพื้นเมืองซึ่งอาศัยอยู่รอบทะเลสาบลาเนา (Lake Lanao) บนเกาะมินดาเนา ประเทศฟิลิปปินส์ โดยเป็นมุขปาฐะที่ประกอบด้วยบทขับร้องจำนวนมาก และแบ่งเป็นหลายตอน
ในปี 2005 องค์การยูเนสโก (UNESCO) ได้ขึ้นทะเบียนได้ขึ้นทะเบียนดารันเก้นเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ชิ้นหนึ่งของโลก
คำว่า ดารันเก้น มีความหมายว่า “เรื่องที่บอกเล่าด้วยเพลงหรือการขับร้อง” ในภาษาของชาวมาราเนา
ดารากัน ถูกบันทึกเอาไว้ครั้งแรกโดยมิสชันนารีอเมริกัน ชื่อ แฟรงค์ ลัวแบ็ช (Frank Charles Laubach) ซึ่งเดินทางไปสอนหนังสืออยู่ในจังหวัดลาเนา ในปี 1930 เมื่อเขาเดินทางจากกรุงมะนิลากลับไปยังเมืองลาเนาโดยทางเรือ โดยบนเรือมีชาวมาราเนา เดินทางมาด้วย 35 คน และมี 2 คนในนั้น ได้ขับร้องเรื่องราวของดารันเก้นออกมา
เมื่อได้ฟังเรื่งอดารันเก้นในบางส่วนระหว่างการเดินทาง ต่อมาลัวแบ็ช ก็ได้ติดต่อกับชาวมาราเนาอีกหลายคน เพื่อให้พวกเขาขับร้องดารันเก้นในส่วนที่ตัวเองรู้ให้ฟัง และได้บันทึกเขาไว้ด้วยพิมพ์ดีด โดยคนที่ช่วยเขาได้มากที่สุดคือ ปางกากา โมฮัมหมัด (Oanggaga Mohammad) ซึ่งลัวแบ็ชบอกว่าเขาเป็นคนที่รู้เพลงพื้นเมืองของมาราเนาดีที่สุดในบรรดาคนทั้งหมด ต่อมาบัวแบ็ชก็ได้เผยแพร่
พฤศจิกายน 1930 ลัวแบ็ชได้ตีพิมพ์บางส่วนของดารันเก้นลงในวารสาร Philippine Public Schools ซึ่งถือว่าเป็นครั้งแรกที่มหากาพย์ที่ถ่ายทอดกันผ่านการบอกเล่าด้วยคำพูด ถูกตีพิมพ์เป็นตัวอักษร
อย่างไรก็ตาม ฉบับที่ลัวแบ็ชบันทึกเอาไว้นั้นยังถือว่าเป็นผลงานที่ไม่สมบูรณ์ ซึ่งต่อมาได้มีนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยมินดาเนา (Mindanao State University) ได้ทำการค้นคว้าและรวบรวบข้อมูลเพิ่มและได้ฉบับที่มีความสมบูรณ์กว่า ซึ่งยาวกว่า 72,000 บรรทัด โดยฉบับสมบูรณ์ถูกตีพิมพ์แบ่งเป็น 8 เล่ม ระหว่างปี 1986-1988
ดารันเก้นเป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้นก่อนที่ชาวมาราเนาจะเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม ทำให้ประเพณีต่างๆ ในเรื่องเป็นแบบดังเดิม ตามความเชื่อเรื่องภูติผีแบบพื้นเมืองดั่งเดิม
เนื้อเรื่อง
เรื่องราวของดารันเก้น เริ่มต้นที่กรุงบัมบารัน (Bumbaran) ซึ่งเป็นเมืองที่ตั้งอยู่ใกล้กับแม่น้ำใหญ่ ชื่อเมืองบัมบารัน แปลว่า เมืองตะวันออก เมืองแห่งนี้ปกครองโดยเจ้าชายบันตุกัน (Prince Bantugan) ซึ่งเป็นตัวเอกของมหากาพย์ เมื่อบัมบารันนี้สถาปนาาขึ้นมาโดยพระอัยกา (ปู่) ของเจ้าชายบันตุกัน พระนามว่า ดิวาตะ ดาว กิบบอน (Diwata Ndaw Gibbon)
กรุงบัมบารัน มีเมืองที่เป็นอริกันอยู่ไม่ไกลกัน ชื่อว่าเมือง กาดาน (Kadaan, Kadaraan sa Ndlaw) ซึ่งแปลว่าเมืองตะวันตก
แม้ผู้ปกครองของทั้งสองเมืองจะถือว่าเป็นญาติกัน แต่ว่าความขัดแย้งระหว่างกันเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องราวทั้งหมด